Rezoluciju pretvoriti u krivični zakon Republike Srpske

Kao prilog inicijativi 28 poslanika u Narodnoj skupštini Republike Srpske, koji su predali tekst rezolucije o osudi ustaške ideologije, želeći da se tim povodom održi posebna sjednica Narodne skupštine na kojoj bi bila usvojena takva rezolucija, korisno je upoznati našu javnost sa nečim što je u tijesnoj vezi sa tom inicijativom.

Dr Milan Blagojević 

Naime, ne dovodeći nijednog trenutka u pitanje potrebu donošenja takve rezolucije, treba reći da će i ako dođe do toga, s pravne strane gledano, sve to ostati mrtvo slovo na papiru. Jer rezolucija nije zakon koji bi pravno obavezivao na primjenu u pojedinačnim situacijama.

Drugim riječima, nijedno javno tužilaštvo u Republici Srpskoj ne bi moglo nikoga optužiti za promovisanje ili veličanje ustaške ideologije i NDH, usljed čega ni bilo koji sud u Republici Srpskoj ne bi mogao osuditi ikoga za to djelo, budući da rezolucija Narodne skupštine nije zakon.

Umjesto toga ona je, kako propisuje Poslovnik Narodne skupštine (član 179), akt kojim se samo ukazuje na stanje i probleme u određenoj oblasti društvenog života i utvrđuje politika (a ne pravna norma) koju treba sprovoditi u toj oblasti.

Stoga da bi takva rezolucija postigla i legitimne pravne ciljeve zaštite od povampirenja ustaške ideologije bilo bi neophodno da se izvrši dopuna Krivičnog zakonika Republike Srpske krivičnim djelom kojeg sada nema u tom zakoniku.

U tom zakoniku sada postoji samo krivično djelo (član 359) javnog izazivanja i podsticanja nasilja i mržnje koje se izvršava pozivanjem na nasilje ili mržnju usmjerenu prema određenom licu ili grupi zbog njihove nacionalne, rasne, vjerske, etničke ili druge pripadnosti ili drugog ličnog svojstva, odnosno osobine.

Ovako koncipirano biće tog krivičnog djela onemogućava da se krivično goni lice koje, recimo, organizuje javni skup na kojem se promovišu ustaška ideologija i NDH, ili se javno izvode pjesme poput "Jasenovac i Gradiška Stara", "Spustila se gusta magla iznad Zagreba" u kojoj su stihovi "to ne bila gusta magla iznad Zagreba, već to bila hrabra vojska Poglavnikova", kojom se, očigledno, veliča Ante Pavelić i njegove ustaše, kao i druge pjesme kojima se veliča zločinački ustaški režim i NDH.

Oni koji se bave krivičnim pravom znaju da u takvim slučajevima teško da će ijedno tužilaštvo optužiti za pjevanje neke od navedenih pjesama niti bi zbog toga sud osudio za navedenu inkriminaciju. Istinitost upravo rečenog potvrđuje i činjenica da se tako nešto nikada do sada nije desilo u ovdašnjem pravosuđu. Niti će na osnovu sadašnjih rješenja u domaćem krivičnom zakonodavstvu.

Zato se protiv ovakvih društveno krajnje opasnih i pogubnih pojava može, i treba se, boriti ne samo rezolucijom s početka ovog teksta, već sadejstvom te rezolucije i nove inkriminacije koja bi je pratila. Ona bi trebala biti propisana kao novo krivično djelo u Krivičnom zakoniku Republike Srpske, koje bi, na primjer, u svom osnovnom obliku moglo biti formulisano na sledeći način:

"Ko putem sredstava javnog komuniciranja ili na javnom mjestu, odnosno javnom skupu ili na drugi način javno promoviše, veliča, odnosno podržava ili podstiče na pozitivno vrednovanje ili prihvatanje ustaške ideologije i NDH, kazniće se zatvorom od šest mjeseci do pet godina."

Pored ovog osnovnog oblika, zakonom bi trebalo propisati i njegove teže oblike, koji su, recimo, izvršeni prinudom, zlostavljanjem ili su doveli do nereda i nasilja, za šta bi bile propisane teže kazne zatvora.

I još nešto bi u tom slučaju trebalo propisati, čega sada nema u Krivičnom zakoniku Republike Srpske. Da bi se razumio taj nedostatak treba reći da prema sadašnjim odredbama o prostornom važenju taj zakonik važi za svakog ko i van teritorije Republike Srpske izvrši ne bilo koje krivično djelo propisano krivičnim zakonodavstvom Republike Srpske, već samo ako van teritorije Republike Srpske izvrši krivično djelo iz članova 278. do 305. tog zakonika, a to su krivična djela protiv ustavnog uređenja i bezbjednosti Republike Srpske i krivična djela terorizma.

Dakle, ako neko na koncertu, recimo u Širokom Brijegu, javno izvodi pjesmu "Jasenovac i Gradiška Stara", to prema sadašnjem stanju zakonodavstva Republike Srpske ne bi moglo biti podvrgnuto krivičnom gonjenju sve i da je inkriminisano Krivičnom zakonikom kao krivično djelo, jer sadašnja pravila o prostornom važenju tog zakonika to ne dozvoljavaju.

Zato bi, ako bi došlo do uvođenja tog novog krivičnog djela, njega trebalo unijeti u grupu krivičnih djela protiv ustavnog uređenja i bezbjednosti Republike Srpske, ili bi u opštem dijelu Krivičnog zakonika trebalo propisati da krivično zakonodavstvo Republike Srpske važi za svakog ko van njene teritorije učini to novo krivično djelo veličanja ustaške ideologije i NDH.

Autor: Dr Milan Blagojević