Evropi prijeti kriza: Vrućine prazne rijeke, a gas sve skuplji

Prema procjeni holandske Triodos banke, ovogodišnje izuzetno toplo ljeto moglo bi evropsku ekonomiju koštati 180 milijardi evra, odnosno oko jedan odsto bruto domaćeg proizvoda, odnosno otprilike onoliko koliko iznosi ukupan očekivani ekonomski rast EU.

Prema navodima ove banke, zbog vrućina doći će do poremećaja u poljoprivredi, energetici i transportu, a niža produktivnost će imati dodatni negativan ekonomski uticaj.

Prema mjerenjima Copernicusa, klimatske agencije EU, zapadna Evropa zabilježila najtoplije jun i jul od početka mjerenja. Evropljani se suočavaju i s mogućim rastom računa za energiju tokom zime zbog poskupljenja prirodnog gasa.

Cijene referentnih terminskih ugovora za gas ove sedmice kretale su se blizu najvišeg nivoa od početka rata s Iranom i bile gotovo dvostruko više nego u isto vrijeme prošle godine.

Dodatni problem za Evropu predstavlja rat na Bliskom istoku, koji je smanjio dostupnost energije i povećao cijene, što ponovo otvara mogućnost energetske krize.

Ekstremne vrućine povećale su i potražnju za klimatizacijom, a time i potrošnju prirodnog gasa upravo u trenutku kada evropska skladišta treba napuniti pred zimu, navodi CNN. 

Vodostaj rijeke Dunav, jedan od najvažnijih evropskih plovnih puteva značajno je opao, a Njemačkoj, najvećoj evropskoj ekonomiji, rekordno nizak vodostaj Rajne – ključne transportne rute za industrijsku robu poput čelika i hemikalija – mogao bi smanjiti ovogodišnji rast njemačkog BDP-a za 0,3 procentna poena, procjenjuju ekonomisti banke ING. To bi predstavljalo ozbiljan udarac ekonomiji koja ionako raste manje od jedan odsto godišnje.

Njemački hemijski gigant BASF upozorio je da možda neće moći da ispuni narudžbe za pojedine hemijske proizvode jer je nizak vodostaj Rajne ograničio snabdijevanje određenim ključnim sirovinama.

"Preusmjeravamo količine na alternativne vidove transporta, poput kamiona i željeznice", saopštila je kompanija CNN-u, dodajući da koristi i veći broj plovila posebno projektovanih za plovidbu plitkim vodama.

Nekoliko njemačkih saveznih pokrajina privremeno je ukinulo zabranu saobraćaja kamiona nedjeljom kako bi ublažilo poremećaje u lancima snabdijevanja.

Evropska komisija ranije ove godine procijenila je da bi članice EU do 2050. trebalo godišnje da ulažu oko 70 milijardi evra u prilagođavanje klimatskim promjenama. Takva ulaganja mogu podstaći ekonomsku aktivnost, ali će istovremeno dodatno opteretiti već napete državne budžete.

Dok se Evropa suočava s uzastopnim toplotnim talasima, raste i zabrinutost zbog moguće energetske krize tokom zime. Skladišta gasa u EU u utorak su bila popunjena 59 odsto, prema podacima organizacije Gas Infrastructure Europe. To je znatno ispod prosjeka za ovo doba godine i približno nivou iz ljeta 2021, kada je Rusija počela da ograničava izvoz gasa prema Evropi.

Ljeto je ključni period za punjenje evropskih skladišta gasa pred hladnije zimske mjesece, kada su cijene obično znatno više. Međutim, Ormuski moreuz i dalje je praktično zatvoren, čime je blokirana petina svjetske ponude ukapljenog prirodnog gasa (LNG), koji se prevozi tankerima.

Analitičari navode da će i preostale isporuke, uključujući one SAD, vjerovatnije završiti u Aziji nego u Evropi jer je tamo potražnja posebno snažna, a kupci su spremni da plate više.

Cijena referentnog evropskog ugovora za prirodni gas u srijedu je iznosila 61 evro po megavat-satu, znatno više od 32 evra zabilježena istog dana 2025. godine, pokazuju podaci Intercontinental Exchangea.

(Agencije) Foto: Tanjug