Širenje deponije crvenog mulja: Ko kontroliše rizike u slučaju havarije?

Na brani jezera crveni mulj u Zvorniku, koje pripada fabrici „Nova Alumina“, u toku su radovi na produženju plastičnog pontonskog cjevovoda za novih 200 metara.

Kako je pojasnio rukovodilac pogona Priprema rastvora Slobodan Lazarević, kojem pripada objekat brane crvenog mulja, na taj način omogućeno je odlaganje mulja u dijelu jezera gdje dubina tečne faze iznosi između četiri i pet metara.

U Sektoru proizvodnje glinice navode da je ovaj projekat rezultat višegodišnjih aktivnosti usmjerenih na povećanje kapaciteta deponije i unapređenje sigurnosti proizvodnog procesa.

„Projektom transporta otpadnog mulja preko pontonskih cjevovoda znatno smo povećali kapacitet same brane te stvorili uslove za sigurniji rad fabrike u narednom periodu kada je riječ o deponovanju čvrste faze“, ističu u Sektoru proizvodnje glinice.

Građani nisu upoznati o mogućim rizicima

Odbornik u Skupštini grada Zvornik Mladen Radović kaže za CAPITAL da je većina građana Zvornika upoznata sa postojanjem brane crvenog mulja, koja postoji već četrdeset godina, ali da smatra da je mali broj građana upoznat sa eventualnim posljedicama koje bi mogle nastati u slučaju popuštanja te brane.

„Opšte je poznato da su neke brane sličnog karaktera u svijetu pukle i izazvale nesagledive ekološke katastrofe. Mišljenja sam da bi svako proširivanje brane trebalo biti predmet javne rasprave. Međutim, kod nas u Zvorniku ni Skupština grada nije upoznata sa tim koracima, što je svakako zabrinjavajuće“, smatra Radović.

S druge strane, gradonačelnik Zvornika Bojan Ivanović tvrdi da su svi radovi na brani crvenog mulja pod kontrolom.

„Radovi koji se izvode u skladu su sa projektnom dokumentacijom. Sve što bi moglo ugrožavati zdravlje stanovništva mi, kao lokalna zajednica, nećemo podržati, ne samo kada je riječ o ovom projektu, nego i o bilo kojem drugom na području grada Zvornika“, rekao je Ivanović.

Željko Vidaković, aktivista iz Podrinja, smatra da bi eventualno proširenje kapaciteta fabričkog jezera trebalo da bude sprovedeno u potpunosti transparentno.

„Baš kao što lokalna zajednica u potpunosti ovisi o postojanju te fabrike, tako i ta fabrika ovisi o lokalnoj zajednici, a ključ takve simbioze su transparentnost, međusobno uvažavanje interesa obje strane i povjerenje. Da bi lokalno stanovništvo moglo imati povjerenja u odluke koje donose vlasnici fabrike i menadžment, prvo se moraju ponuditi jasni odgovori u vezi sa akcidentima u rijekama Drini i Sapni, kao i u vezi sa čestim aerozagađenjem“, ističe Vidaković.

Dodaje da bi lokalno stanovništvo moralo biti u potpunosti upoznato sa svim mogućim posljedicama života u blizini brane crvenog mulja, od zdravstvenih rizika do ugrožavanja opšte bezbjednosti građana u slučaju izlijevanja ili pucanja brane.

Radović: Ekonomski interesi kompanije stavljeni ispred pitanja bezbjednosti
U mađarskom gradu Ajki 2010. godine izlilo se 700.000 kubnih metara otrovnog hemijskog otpada iz tvornice za preradu aluminijuma. Nesreća se dogodila nakon pucanja rezervoara u postrojenju Ajkai Timfoldgyar.

Upravo to je ono čega se pribojavaju i stanovnici gradova uz Drinu.

„Grad Zvornik je nakon rata imao veliki priliv izbjeglih lica iz FBiH, te su na području nizvodno od brane nakon 1995. godine formirana dva naselja, Ulice i Ekonomija, sa više hiljada stanovnika. U slučaju poplavnog talasa, stanovništvo naselja Petkovci, Grbavci, Cer, Jardan, Čelopek, Karakaj i Ekonomija moralo bi biti preventivno zaštićeno i obezbijeđeno od rizika“, smatra Vidaković.

Prema njegovim riječima, brana crvenog mulja spada u domen kritične infrastrukture te kao takva mora biti pod konstantnim nadzorom fabrike i nadležnih bezbjednosnih institucija Republike Srpske.

Kako je kazao Vidaković, vlasnici Nove Alumine imaju tri važna zadatka: periodičnu edukaciju stanovništva o rizicima, novo obilježavanje vrha poplavnog talasa na terenu nizvodno od jezera u skladu sa izmijenjenim kapacitetima jezera, te jasne i unaprijed definisane protokole ponašanja fabrike, civilne zaštite, bolnice, policije i vojske u slučaju da dođe do popuštanja brane.

Odbornik u Skupštini grada Zvornika Mladen Radović smatra da su ekonomski interesi kompanije posljednjih godina stavljeni ispred pitanja bezbjednosti, zaštite životne sredine i kvaliteta života stanovnika.

„Otkako sam odbornik, generalni direktor Radislav Filipović samo je jednom prisustvovao sjednici Skupštine grada. Tom prilikom prezentovao je rad spalionice, odnosno energane, dok se o proširenju i nadogradnji brane nije govorilo“, kazao je Radović.

Generalnog direktora Radislava Filipovića pitali smo da li će ugradnjom novih cijevi nivo jezera biti podignut, za koliko metara, te na kojem nivou se trenutno nalazi brana. Međutim, Filipović nije odgovorio na naša pitanja.

Prema javno dostupnim podacima, maksimalna visina brane može dosegnuti 65 metara. Ranije procjene zvorničke Civilne zaštite govore da bi, ukoliko bi došlo do popuštanja brane crvenog mulja, moralo biti evakuisano oko 5.000 ljudi, dok bi rijeka Drina i njene pritoke bile u potpunosti zagađene za manje od tri sata.

(Capital) Foto: Capital