Zašto se Evropa toliko obradovala padu Viktora Orbana?

Zora u Evropi je svanula uz kolektivni uzdah olakšanja koji se mogao čuti od Berlina, Pariza, pa sve do hodnika u Briselu. Mađarska je izabrala promjenu. Peter Mađar uspio je ono što se deceniju i po činilo nemogućim, na biralištima je porazio etabliranog "vladara" Mađarske, Viktora Orbana.

Njegova pobjeda nije samo unutrašnje političko pitanje Mađarske; to je politički zemljotres čiji se epicentar nalazi u Budimpešti, ali čiji se talasi nade i promjene osjete širom cijelog kontinenta.

Zašto se Evropa toliko raduje padu dugogodišnjeg mađarskog premijera? Razlozi su duboki, strateški i, prije svega, egzistencijalni za samu Evropsku uniju.

Prijeko potrebna pobjeda "evropske ideje"

Briselu je ova pobjeda trebala kao žednom voda. Nakon niza političkih "poraza", rasta evroskepticizma, jačanja radikalne desnice u nekoliko ključnih zemalja članica i stalnih unutrašnjih trvenja, evropska ideja o zajedništvu i vladavini prava djelovala je opasno ranjivo.

Mađarova pobjeda je prvi veliki, konkretan dokaz u posljednje vrijeme da proevropski kurs i želja za istinskom demokratijom i dalje imaju snagu da mobilišu mase i sruše autokratske sisteme.

Ovo je jasan signal da građani, kada su suočeni s korupcijom i izolacijom, ipak biraju evropski put. Brisel sada ima priliku da konsoliduje svoje redove i pokaže da "evropska porodica" nije samo prazna fraza, već sistem vrijednosti koji se isplati braniti.

Nije pomogla ni direktna podrška iz SAD-a

Težina Mađarove pobjede i Orbanovog poraza postaje još jasnija kada se sagleda širi međunarodni kontekst kampanje. Orban je mjesecima gradio imidž globalnog lidera konzervativne desnice, a u finišu kampanje pokušao je iskoristiti svoj najveći međunarodni kapital, veze sa Sjedinjenim Američkim Državama i novom američkom administracijom.

Direktna i neskrivena podrška američkih konzervativaca kulminirala je dolaskom istaknutih figura, pa čak i potpredsjednika SAD-a J.D. Vensa, na predizborne skupove Fidesa. Ta demonstracija sile trebala je uvjeriti Mađare da je Orban igrač svjetskog kalibra kojeg štiti moćna Amerika.

Ipak, mađarski glasači su pokazali da im je domaća realnost, ekonomska stagnacija, urušeno zdravstvo i manjak sloboda, mnogo važnija od stranih aplauza i ideoloških predstava. Pad Orbana uprkos ovakvoj podršci jasan je pokazatelj da se demokratska volja građana ne može kupiti međunarodnim sponzorstvima.

Kraj moskovskog "Trojanskog konja"

Gledajući geopolitičku sliku, poraz Viktora Orbana istovremeno je i jedan od najtežih političkih udaraca za Vladimira Putina na evropskom tlu u posljednjih nekoliko godina. Rusija je u Budimpešti godinama imala svog najpouzdanijeg, i često jedinog, saveznika unutar EU i NATO-a.

Orban je redovno blokirao, usporavao ili razvodnjavao evropske sankcije prema Moskvi i pakete finansijske i vojne pomoći Ukrajini. Njegovim odlaskom s vlasti, Putin gubi ključnu polugu za opstrukciju unutar evropskih institucija. Evropa slavi jer sada može očekivati znatno koherentniju, bržu i odlučniju spoljnu politiku prema istoku, bez stalne prijetnje mađarskog veta.

Na kraju, Evropa se raduje jer se oslobodila svog najvećeg unutrašnjeg kritičara i sabotera. Od svih evroskeptika i populista, nijedan evropski lider nije uspio toliko duboko i sistemski uzdrmati same temelje i jedinstvo Evropske unije kao Viktor Orban.

Njegov koncept "iliberalne demokratije" bio je direktan izazov osnovnim vrijednostima na kojima EU počiva.

Godinama je koristio pravo veta ne kao instrument zaštite nacionalnih interesa, već kao sredstvo ucjene za izvlačenje evropskog novca. Sistematsko urušavanje nezavisnosti pravosuđa, medija i akademske zajednice u Mađarskoj bilo je opasan presedan koji je prijetio da se prelije i na druge članice.

Porazom Viktora Orbana nije samo ispisana nova stranica mađarske istorije. Zatvoreno je jedno mračno i iscrpljujuće poglavlje za cijelu Evropu, ostavljajući prostor za toliko željeni evropski reset.

(Klix) Foto: AP/Tanjug