20 nerealizovanih investicija u Srpskoj od 10,6 milijardi KM

Velike najave, milijarde maraka ulaganja i obećanja o novim radnim mjestima, razvoju energetike i punijim budžetima – a iza mnogih projekata ostali su višegodišnji zastoji, neizgrađeni objekti i javni novac potrošen na otkup koncesija. CIN je objavio interaktivnu mapu 20 nerealizovanih stranih investicija u Republici Srpskoj, čija je najavljena vrijednost najmanje 10,6 milijardi KM.

Centar za istraživačko novinarstvo (CIN) predstavio je u Banjaluci novu interaktivnu „Mapu nerealizovanih stranih investicija“, koja prikazuje 20 velikih projekata iz oblasti energetike i industrije najavljenih tokom prethodne dvije decenije.

Prema podacima CIN-a, vrijednost najavljenih investicija iznosi najmanje 10,6 milijardi KM, dok značajan dio projekata nikada nije realizovan ili je njihova realizacija godinama odgađana.

Mapa sadrži podatke o lokacijama, investitorima, ugovornim stranama, vrijednosti najavljenih ulaganja, stvarno realizovanim ulaganjima i dokumentaciji na osnovu koje je istraživanje urađeno. Podaci su ažurirani u avgustu 2026. godine.

OD MILIJARDI I NOVIH RADNIH MJESTA DO NEIZGRAĐENIH OBJEKATA

Istraživanje novinarki CIN-a Renate Radić Dragić i Milene Mitrović pokazuje da se kod više projekata ponavljao sličan obrazac.

Investicije su najavljivane kao strateški poslovi koji će donijeti razvoj energetskog sektora, nova radna mjesta i dodatne prihode za budžet.

Za mnoge od njih, međutim, radovi nisu počeli ili su ostali u početnoj fazi.

CIN navodi da su brojne investicije bile planirane kroz koncesije dodijeljene na period od 30 i više godina, ali da nakon godina mirovanja pojedini investitori nisu realizovali najavljene projekte.

U nekim slučajevima koncesiona prava ili firme koje su ih držale kasnije su otkupljivane javnim novcem.

Novinarka Renata Radić Dragić istakla je da su tokom dvije decenije najviši zvaničnici Republike Srpske poslovne aranžmane sa ruskim partnerima predstavljali kao veliki politički i ekonomski uspjeh.

Prema nalazima CIN-a, očekivani efekti tih investicija u nizu slučajeva nisu ostvareni.

MILIJARDA MARAKA ULAGANJA, A VIŠE OD 300 MILIONA KM IZ BUDŽETA

Poseban dio istraživanja odnosi se na ruskog biznismena Rašida Sardarova i njegove projekte u energetskom sektoru.

CIN navodi da su mu najavljivane investicije vrijedne oko milijardu KM, uključujući izgradnju energetskih objekata, ali da ti projekti nisu realizovani u planiranom obimu.

Istovremeno, prema podacima CIN-a, Vlada Republike Srpske je za dvije firme povezane sa Sardarovom isplatila ukupno oko 309 miliona KM.

Najveći dio odnosi se na otkup kompanije „Comsar Energy Republika Srpska“, za koju je Vlada Republike Srpske u novembru 2025. platila 240,5 miliona KM.

CIN je objavio da je čak 181,9 miliona KM isplaćeno unaprijed – prije potpisivanja ugovora i prije nego što je novac bio obezbijeđen u budžetu. Sredstva su kasnije obezbijeđena rebalansom i kreditnim zaduženjima.

Drugi posao odnosio se na „Comsar Energy Hidro“, koji je otkupljen za 68,6 miliona KM.

Tako je ukupni iznos koji je, prema istraživanju CIN-a, javnim novcem izdvojen za dvije Sardarovljeve kompanije dostigao oko 309,2 miliona KM.

UGLJEVIK 3 NIJE IZGRAĐEN, A INVESTICIJA JE VRIJEDILA VIŠE OD MILIJARDU

Jedan od projekata prikazanih na CIN-ovoj mapi jeste izgradnja i korištenje Termoelektrane „Ugljevik 3“.

Za ovaj projekat bila je najavljena investicija od 1,061 milijardu KM.

Koncesija je dodijeljena krajem 2013. godine kompaniji „Comsar Energy Republika Srpska“, čiji je većinski vlasnik bio povezan sa Sardarovom.

Prema bazi CIN-a, do 2026. godine termoelektrana nije izgrađena. Jednokratna koncesiona naknada iznosila je oko 4,5 miliona KM.

CIN navodi da su upravo ovakvi projekti predstavljani kao veliki razvojni poslovi, dok su se njihove najavljene investicione vrijednosti mjerile stotinama miliona ili milijardama maraka.

RAFINERIJE U BRODU I MODRIČI SA VIŠE OD MILIJARDU KM AKUMULIRANIH GUBITAKA

Istraživanje se ne odnosi samo na Sardarova.

CIN je posebno analizirao privatizaciju naftnog sektora Republike Srpske i poslovanje rafinerija u Brodu i Modriči.

Prema CIN-u, dvije decenije nakon najave strateškog partnerstva, Rafinerija nafte Brod i Rafinerija ulja Modriča imaju više od milijardu KM akumuliranih gubitaka.

CIN navodi da su poslovi sa ruskim partnerima početkom perioda predstavljani kao aranžmani koji bi trebalo da doprinesu razvoju naftnog sektora, povećanju budžetskih prihoda i zapošljavanju.

Istraživanje zaključuje da očekivani efekti nisu ostvareni u obimu koji je bio najavljivan.

JAVNI NOVAC ZA KONCESIJE KOJE NISU DONIJELE OČEKIVANE INVESTICIJE

Prema podacima objavljenim u CIN-ovoj bazi, Vlada Republike Srpske je do sada otkupila najmanje četiri koncesiona preduzeća za više od 329 miliona KM.

Od toga je za dvije kompanije povezane sa Sardarovom plaćeno 309 miliona KM, dok je za koncesiono preduzeće „Bistrica“ izdvojeno 20 miliona KM. Za još jedno preduzeće, „Hydro Power Group“, CIN navodi da iznos isplaćenog novca nije poznat.

Primjer „Bistrice“ takođe pokazuje problem dugotrajne realizacije.

Četiri hidroelektrane na rijekama Bistrici i Janjini najavljene su investicijom od 106 miliona KM, ali do 2026. godine nisu izgrađene. Koncesiono preduzeće „Bistrica“ prodato je 2019. godine „Hidroelektranama na Drini“ za 20,7 miliona KM.

OBEĆANE INVESTICIJE OSTAVILE IZA SEBE MILIJARDE NA PAPIRU

CIN-ova mapa tako pokazuje da problem nije vezan za samo jedan projekat ili jednog investitora.

Na spisku se nalaze različiti energetski i industrijski projekti, od termoelektrana i hidroelektrana do istraživanja i eksploatacije nafte i drugih prirodnih resursa.

Primjer istraživanja nafte i gasa u Republici Srpskoj pokazuje razliku između najavljene i ostvarene vrijednosti ulaganja: projekat kompanije „Jadran-Naftagas“ procijenjen je na 345 miliona KM, dok je prema CIN-ovoj bazi stvarno ulaganje iznosilo 19,5 miliona KM. Komercijalno isplative rezerve nisu pronađene, a istraživanje je suspendovano 2025. godine.

Upravo takve razlike između obećanih ulaganja i stvarnih rezultata čine osnovu CIN-ove nove baze.

CIN OBJAVIO I DOKUMENTE, UGOVORE I ANEKSE

Cilj mape nije samo prikazivanje vrijednosti projekata.

CIN je javnosti stavio na raspolaganje i dio dokumentacije korištene tokom višegodišnjeg istraživanja, uključujući ugovore, anekse i dokumente povezane sa prenosom vlasništva i koncesionim pravima.

Iz CIN-a navode da su tokom istraživanja nailazili na poteškoće u dobijanju podataka o stvarnoj realizaciji ugovora, ulaganjima, dugovima i proizvodnji.

Nova baza omogućava građanima da na jednom mjestu pogledaju gdje su projekti najavljivani, ko ih je ugovarao, koliko je trebalo da koštaju i šta je od njih na kraju realizovano.

(Buka) Foto: BN