Kompenzacije i rokade izmijenile izgled Skupštine

Današnji sastav Narodne skupštine Srpske gotovo da ne liči na onaj s početka mandata, odnosno kakav je trebalo da bude prema izbornim rezultatima 2022. godine, čemu je uglavnom kumovala praksa da viđeniji partijski asovi predvode liste, osvajaju pozicije da bi ih potom "predali" zbog funkcija na drugim adresama.

Aktuelni saziv Narodne skupštine Republike Srpske (NSRS) konstituisan je u 2022. godine nakon što su potvrđeni rezultati opštih izbori.

Mandat 11. po redu saziva izborilo je 11 političkih subjekata, među kojima deset stranaka sa sjedištem u Republici Srpskoj i Pokret za državu koji je okupio probosanske stranke te su tako popunjene 83 pozicije namijenjene za narodne poslanike.

Skupštinske klupe danas izgledaju potpuno drugačije

Danas, pred kraj mandata je drugačiji sastav u gotovo svim klubovima i to ne samo zbog promjena stranačkog dresa, već i zbog samih odluka u vrhovima partija još i prije njegovog konstituisanja.

Uporedna analiza pojedinačnih ostvarenih mandata i kadrova koji su danas u skupštinskoj klupi pokazuje da "nedostaju" 23 funkcionera koji su na početku, glasovima birača, osvojili mandate te ih, iz određenih razloga, prepustili svojim partijskim kolegama.

Ako tome dodamo i famoznih 20 kompenzacijskih mandata, dolazi se do računice koja ukazuje na to da više od polovine saziva, koji je pri kraju svog mandata, čine kadrovi koji nisu mandat izborili na direktnim izborima.

Od ministara do gradonačelnika

Najjači poslanički klub u republičkom parlamentu, sa 32 poslanika, danas ima SNSD. Gledajući po ostvarenim rezultatima na početku, u klupama nema 11 funkcionera.

Većina ih se uglavnom "odrekla" mandata zbog rukovodećih pozicija na nivou lokalnih zajednica kao i imenovanja na ministarske pozicije nakon konstituisanja Vlade Srpske poslije izbora 2022. godine, kao što su Alen Šeranić i svojevremeno Denis Šulić, a dio ih je ustupio mjesto kolegama nakon lokalnih izbora dvije godine kasnije.

Tako je postupio dotadašnji šef Kluba SNSD-a Igor Žunić koji je te 2024. pobijedio u trci za gradonačelnika Dervente, preuzeo mandat i oprostio se od fotelje u republičkom parlamentu.

S njim je to učinio i SDS-ov funkcioner Vukota Govedarica koji je na tim izborima osvojio načelničku poziciju u opštini Gacko.

U SDS-om klubu, u ovom momentu, nema ni Milana Radovića koji se 2023. iz, kako je tada rečeno, ličnih razloga odrekao mandata, dok je, na primjer, Želimir Nešković dobio kasnije funkciju delegata u Parlamentarnoj skupštini BiH.

U poslaničkom Klubu PDP-a nema Draška Stanivukovića, Nebojše Drinića i Mirne Banjac Savić koji su se odlučili za pozicije u gradu Banjaluka, dok je Petar Đokić (SP) imenovan za ministra i u ovom sazivu Vlade Srpske, a Srđan Todorović, takođe kadar SP-a, poginuo lani u saobraćajnoj nesreći.

Među poslanicima Pokreta za državu nema Sevlida Hurtića koji je na kraju imenovan za ministra za ljudska prava i izbjeglice na nivou BiH.

Kompenzacijski mandati promijenili sliku parlamenta

Osim tih rotacija, sastav republičkog parlamenta su odredili takozvani kompenzacijski mandati.

Političke partije, naime, pred svake izbore Centralnoj izbornoj komisiji BiH šalju, uz redovne kandidatske liste i kompenzacijske koje prepoznaje i Izborni zakon BiH.

Stranke, odnosno funkcioneri s vrha, imaju diskreciono pravo da odaberu imena sa redovnih lista koja će se naći na toj privilegovanoj, odnosno da ih pozicioniraju kako to oni žele.

Nerijetko se dešava da oni koji su nosioci redovnih lista budu na čelnim mjestima i na kompenzacijskim, u koje birači nemaju uvid, da bi se dodatno osigurali, ako ne dobiju dovoljno glasova za mandat na redovnoj listi.

Kompenzacijske liste služe za raspodjelu dodatnih mandata partijama nakon prebrojanih glasova, a tim putem je u NSRS, u ovom sazivu, pozicije narodnih poslanika dobilo 20 političara.

Među njima su svih četvoro funkcionera DNS-a s početka mandata (Predrag Nešić, Dragan Brdar, Željko Dubravac, Nikolina Šljivić), a takva slika je i u poslaničkom klubu SPS-a koji je na taj način izborio tri poslanika. To su Maksim Skoko, Milan Milaković i Tamara Damjanović.

Ni jedan mandat preko "kompenzacije" nije dobio SDS-a ni SP-a. U SNSD-u vlasnici su Srđan Mazalica, koji je šef Kluba i Anja Ljubojević, u PDP-u Diana Čekić i donedavni šef kluba Igor Crnadak koji je napustio stranku. Mandat po tom osnovu su, između ostalih, dobili i dugogodišnji poslanik Spomenka Stevanović koja je u ovom mandatu iz DEMOS-a prešla u SNSD, kao i Suzana Gašić.

Na isti način u NSRS je ušla Mirela Kajkut Zeljković iz Ujedinjene Srpske, Đorđe Vučinić i Zagorka Grahovac, kadrovi Liste za pravdu i red, Bojana Bibić i Dragan Galić koji su činili na početku klub NPS-a te Saša Grbić i Andrea Gajić.

I pred nove izbore očekuje se isti scenario

Gradski i opštinski odbori političkih partija pripremaju i u centrale šalju prijedloge kandidata za poslanike u NSRS i Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH.

Politički analitičar Mladen Bubonjić kazao je tim povodom nedavno za "Glas" da će se opet potvrditi pravilo da će viđeniji kadrovi biti na čelu lista da bi privukli što više glasova, ali i to da će dio njih, ukoliko osvoje mandat, isti prepusti narednom ili nekom drugom sa liste, a zadržati svoje sadašnje pozicije. 

(Glas Srpske) Foto: NSRS